Warto zapoznać się z ich kulturą, religią a także losami.

Warto odkrywać Warszawę, jakiej jeszcze nie znamy.

Zapraszamy serdeczne na Żydowskie Szlaki Warszawy:

SZLAKIEM POWSTANIA W GETCIE ŻYDOWSKIM, WIZYTA W POLIN

W programie:

• wizyta w muzeum Polin – Muzeum Historii Żydów Polskich
• opowieść o powstaniu w getcie warszawskim, opowieść o tym, co symbolizuje żonkil i czego dotyczy akcja Żonkile
• przejście do miejsc pamięci powstańców getta warszawskiego: Pomnik Bohaterów Getta, „Mały” Pomnik Bohaterów Getta, Pomnik Żegoty, Bunkier Anielewicza, Umschlagplatz.

Ponadto:

ODKRYWANIE ŚLADÓW ŻYDOWSKICH WE WSPÓŁCZESNEJ WARSZAWIE

ŻYDOWSKIE ZWYCZAJE CODZIENNE I ŚWIĄTECZNE

SZLAK TOLERANCJI WYZNANIOWEJ

Artykuł Żydowskie Szlaki Warszawy, SZLAKIEM POWSTANIA W GETCIE ŻYDOWSKIM, WIZYTA W POLIN pochodzi z serwisu WIRTUR.

Coraz częściej również przez grupy szkolne.

Muzeum POLIN powstało w latach 2009-2013 na warszawskim Muranowie, z inicjatywy Stowarzyszenia Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce (ŻIH).

Pokazuje 1000 lat dziejów polskich Żydów. Obok tradycyjnej roli muzeum, POLIN spełnia również rolę centrum kulturalno-edukacyjnego. Organizuje wystawy stałe i czasowe, spotkania, koncerty, warsztaty dla dzieci i dorosłych.

Już w najbliższym czasie, 19 kwietnia, przypada 78 rocznica wybuchu powstania w getcie warszawskim.

W tym dniu, w ciągu ostatnich kilku lat – od 2013 roku – tysiące wolontariuszy rozdawało na ulicach miast żółte żonkile.

Co one symbolizują?

Najprościej mówiąc – zbiorową pamięć o Powstaniu w Getcie Warszawskim.

Szacunek do przeszłości i nadzieję, że nigdy więcej…

Z żółtymi żonkilami łączymy postać Marka Edelmana – ostatniego przywódcy Żydowskiej Organizacji Bojowej, który w każdą rocznicę Powstania w Getcie Warszawskim dostawał te kwiaty od anonimowej osoby. Sam również co roku 19 kwietnia składał pod Pomnikiem Bohaterów Getta – naprzeciw budynku POLIN – bukiet żółtych kwiatów i często były to właśnie żonkile.

19 kwietnia 1943 roku w warszawskim getcie wybuchło powstanie kierowane przez Żydowską Organizację Bojową i Żydowski Związek Wojskowy. Powstanie trwało do 16 maja 1943roku, kiedy to Niemcy ogłosili koniec akcji pacyfikacyjnej. Na znak ostatecznego zniszczenia getta warszawskiego Niemcy wysadzili w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem – najbardziej symboliczne miejsce żydowskiej społeczności w Warszawie.

Całe getto warszawskie zostało spalone, a ruiny wysadzone w powietrze. Przed zburzeniem ocalał jedynie kościół św. Augustyna przy Nowolipkach.

Podczas walk zginęło około 7 tysięcy Żydów.

50 tysięcy wywieziono do obozu zagłady w Treblince.

Muzeum POLIN zaprasza do Akcji Żonkile 2021. Przyłączmy się również my.

Zachęcamy – w możliwym terminie – do wizyt i spotkań w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Z nami – na Szlaku Tolerancji Wyznaniowej oraz podczas cyklicznych, sobotnich spotkań.

Artykuł Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN pochodzi z serwisu WIRTUR.

• Kim byli Rosjanie w dawnej Warszawie?
• Kim był SOKRATES STARYNKIEWICZ?

Warszawa sprzed 1914 roku, przez długie lata pozostawała pod władzą rosyjskiego zaborcy. Konieczne zatem było ściągnięcie z głębi Rosji rozlicznej służby. 40 tysięcy mieszkańców ówczesnej Warszawy to prawosławni Rosjanie: głównie wojskowi, urzędnicy, nauczyciele, żandarmi oraz ich rodziny.

Miasto podlegało carskiej potędze, a liczne cerkwie były symbolem rosyjskiego panowania nad Wisłą.

Dzisiaj spacerując po placu marszałka Józefa Piłsudskiego – dawniej placu Saskim – mało kto wie, jak bardzo różni się wyglądem od tego sprzed 100 lat. Teraz jest to przestronne miejsce, gromadzące ludzi jedynie z okazji dużych uroczystości państwowych lub weekendowych. Na początku ubiegłego wieku, plac Saski to mocno zabudowana część Warszawy. Reprezentacyjna i bardzo ruchliwa o każdej porze dnia.

Stał tu między innymi pałac Saski i pałac Bruhla, po których jedynym śladem są trzy arkady – Pomnik Nieznanego Żołnierza.

Jednak uwagę przykuwały najbardziej złote kopuły monumentalnej, największej na ziemiach polskich CERKWI PRAWOSŁAWNEJ i DZWONNICY. Sobór pod wezwaniem św. Aleksandra Newskiego miał być główną świątynią dla przebywających tu Rosjan, ale przede wszystkim symbolem wszechwładzy rosyjskiego zaborcy.

Sobór miał pięć kopuł a stojącą obok 73-metrowa dzwonnica szczyciła się tarasem widokowym. Największy z 14 dzwonów ważył 26,2 ton i w Rosji był piątym co do wielkości.

Budowa cerkwi trwała 18 lat a kosztem objęci byli Polacy poprzez narzucone na samorządy, dodatkowe podatki. Rozpoczęto ją w 1894 roku a ukończono w 1912, 3 lata przed wybuchem I wojny światowej.

Do  wystroju wnętrz wykorzystano najlepsze materiały kamienne, drogie, różnokolorowe granity finlandzkie, kosztowną białe płytki ceramiczne. Przepiękne, drogocenne filary, kolumny, posadzki, okładziny ścian wewnętrznych i zewnętrznych wzbudzały zachwyt.

Wystrój wnętrza świątyni był dla jej twórców sprawą prestiżową. Zatrudniono dziesiątki artystów rosyjskich, zaplanowano dekorację olejną malarską i mozaikową na najwyższym poziomie.

Kiedy do Warszawy wkroczyli Niemcy, w 1915 roku, cerkiew stała się kościołem garnizonowym.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, mimo pomysłu wykorzystania budynku na świątynię katolicką lub na muzeum, sobór – znienawidzony symbol rusyfikacji – postanowiono rozebrać. Drogocenne elementy dekoracyjne udało się przechować i wykorzystać w kilku świątyniach, między innymi w cerkwi dolnej  soboru pod wezwaniem św. Marii Magdaleny na warszawskiej Pradze.

A kim był SOKRATES STARYNKIEWICZ?

Sokrates Starynkiewicz  (1820-1902) pełnił obowiązki prezydenta Warszawy w latach 1875-1892.

Był Rosjaninem, jednak dla Warszawy zrobił niezwykle dużo. Największym jego sukcesem  było zbudowanie miejskiego systemu wodno-kanalizacyjnego ze Stacją Filtrów na koszykach. Odtąd w Warszawie działał jeden z najnowocześniejszych w Europie systemów dostarczania wody pitnej i odprowadzania ścieków.

Oznaczało to usunięcie, przynajmniej z części miasta, rynsztoków i ulicznych kanałów, ograniczenie rozprzestrzeniania się chorób.

Ponadto Sokrates Starynkiewicz doprowadził do uruchomienia pierwszej publicznej linii tramwaju konnego (1881 rok), poszerzenia i wybrukowania wielu ulic, powołania Towarzystwa Asenizacyjnego, zajmującego się wywozem z miasta nieczystości, a z brukowanych ulic także błota i śniegu (1883), powołania Komitetu Plantacyjnego (1889), odpowiedzialnego za tworzenie nowych parków, skwerów i pasów zieleni, modernizacji oświetlenia ulicznego, poszerzenia niektórych ulic i wytyczenie nowych i wiele, wiele innych. Do wielu projektów zapraszał warszawiaków na konsultacje.

Cieszył się wielką popularnością i sympatią mieszkańców, szczególnie za uczciwość, pracowitość i przychylność dla Polaków.

Zmarł w Warszawie. Zgodnie ze swoim życzeniem został pochowany na cmentarzu prawosławnym na Woli. W jego pogrzebie wzięło udział blisko 100 tysięcy osób. Obecnie w stolicy mamy plac imienia prezydenta Sokratesa Starynkiewicza i jego popiersie na terenie Zespołu Stacji Filtrów Wiliama Lindleya..

A jeśli chodzi o świątynie, to dzisiaj możemy gościć w Warszawie, w przepięknej cerkwi prawosławnej – Soborze metropolitalnym Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny – powstałej w latach 1867-1869.

Zapraszamy na opowieść o wielowyznaniowej Warszawie i spotkaniach na Szlaku Tolerancji Wyznaniowej.

http://wirtur.pl/wp-content/uploads/katalog_2021_wirtur.pdf, 20.

poz.20 – 21/D1/020

Artykuł WARSZAWSKIE HISTORIE – Sobór Św. Aleksandra Newskiego pochodzi z serwisu WIRTUR.

Czyżby klątwa rabina?

Wieżowiec na placu Bankowym, zwany BŁĘKITNYM WIEŻOWCEM powstał na miejscu największej przedwojennej budowli Warszawy – Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. Miejscu kultu tysięcy Żydów.

Wieżowiec budowano 23 lata. Prace rozpoczęto w 1968 roku, a plac Bankowy, jeden z najbardziej reprezentacyjnych miejsc stolicy, nosił wtedy nazwę placu Dzierżyńskiego. Budynek miał być najbardziej nowoczesnym, najwyższym drapaczem chmur w Warszawie – „Złotym wieżowcem”.

Nad budową jednak ciążyło jakieś fatum. Najpierw prace wstrzymano zaraz na początku lat siedemdziesiątych, potem, ponownie w 1978 roku. Gdy ponownie zaczęto budowę biurowca okazało się, że wiele elementów trzeba było wymienić. Budowę zakończono dopiero w 1991 roku. W Błękitnym Wieżowcu powstała mała sala modlitewna i sala wystawiennicza Żydowskiego Instytutu Historycznego, przed wejściem – tablica upamiętniająca Wielką Synagogę. Zaproszono również kilku rabinów, którzy mieli cofnąć feralna klątwę.

WIELKA SYNAGOGA była budowlą imponującą: o ogromnych rozmiarach, cud architektury. Przetrwała tylko 65 lat a służyła zaledwie 1 procentowi ogółu ludności żydowskiej Warszawy. Była jednak miejscem ważnym i niezwykłym nie tylko dla Żydów.

Dlaczego?

Ten 1 procent Żydów to Żydzi postępowi, zasymilowani i najbardziej oświeceni. Żydzi ortodoksyjni wybierali synagogą Nożyków przy ulicy Twardej lub bożnice i domy modlitwy, które znajdowały się w prywatnych mieszkaniach.

Wielka Synagoga na Tłomackiem była świątynia ludzi bogatych. Jej poświecenie, po dwóch latach budowy i poniesieniu ogromnych kosztów, nastąpiło 26 września 1878 roku. Udział w celebracji wziął ówczesny prezydent Warszawy, bardzo dla niej zasłużony – Sokrates Starynkiewicz. Były to oczywiście czasy zaborów i Warszawa znajdowała się pod rosyjskim panowaniem. Posługiwano się jednak językiem polskim a nie rosyjskim, za cichym przyzwoleniem władz. Społeczności reformowanej – zwolennikom asymilacji Żydów, zależało na podkreślaniu jej przywiązania do ojczyzny.

Wystrój synagogi zaplanowano tak, aby nawiązywał do budowli warszawskich: bliskiego Teatru Wielkiego i zabudowań placu Bankowego. Synagoga mogła pomieścić 3000 osób, miała wystrój neorenesansowy, ściany i posadzki ozdobione marmurem oraz tkaninami przetykanymi złotem i srebrem, nowoczesna instalację elektryczną i gazowe ogrzewanie. Należała do najpiękniejszych świątyń w Europie.

Dowodem na to jest również uroczyste celebrowanie świąt państwowych w II Rzeczpospolitej; rocznic odzyskania niepodległości 11 listopada oraz 3 maja – uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Odprawiono również uroczyste nabożeństwo w dniu śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego i obchodzono rocznicę tego wydarzenia.

Synagoga na Tłomackiem była również centrum kulturalnym dla Żydów reformowanych: odbywały się tu koncerty które przyciągały sławy świata muzyki oraz gości z całej Warszawy, w tym znanych polityków jak premiera Sławoja Składkowskiego czy Ignacego Paderewskiego.

Synagoga na Tłomackiem budziła niechęć Żydów ortodoksyjnych i chasydów. Oburzali się zastępowaniu języka hebrajskiego językiem polskim, obecnością organów i chóru.

Synagoga nie przetrwała okupacji niemieckiej. Podobnie jak cała ludność żydowska warszawska, miała zostać całkowicie zniszczona. Zdewastowana już na początku wojny, służyła za skład mebli rabowanych z getta.

W pożodze zagłady getta, 16 maja 1943 roku została wysadzona w powietrze. Symbolicznie zakończono w ten sposób akcję pacyfikacyjną (nazwaną „wielka akcją”) warszawskich Żydów.

Po wojnie nie odbudowano Wielkiej Synagogi.

A my na naszym wielowyznaniowym szlak Warszawy wędrujemy do przepięknej Synagogi im. Nożyków.

Synagoga im. Nożyków i Kościół Ewangelicko-Augsburski na placu Małachowskiego to dwie spośród czterech świątyń odwiedzanych na naszym Szlaku Tolerancji Wyznaniowej.

Jakie inne obiekty? Znajdziesz na:

http://wirtur.pl/wp-content/uploads/katalog_2021_wirtur.pdf, 20.

poz. 20 – (21/D1/020)

Artykuł WARSZAWSKIE HISTORIE – Synagoga na Tłomockiem i Błękitny Wieżowiec pochodzi z serwisu WIRTUR.

• Skąd znaleźli się w Warszawie PROTESTANCI?
• Jak wielu ich było i czym się zajmowali?

Zapraszamy na Wielowyznaniowy Szlak Warszawy.

Jak wiecie, Warszawa była wielowyznaniowa. Prawie 1/3 mieszkańców przedwojennej Warszawy to ludność pochodzenia żydowskiego. Ponad 7 procent stanowili Rosjanie, niecałe 2 procent to Niemcy. Ci ostatni to głównie, mówiąc współczesnym językiem, biznesmeni, przemysłowcy, wyznania protestanckiego – luteranie. Wielu z nich było potomkami przybyszów z Saksonii, Śląska, Moraw; dawno spolonizowani, aktywni w życiu gospodarczym, politycznym i kulturalnym. Czym się wyróżniali? Kultywowali swoje wyznanie: byli luteranami i tworzyli wspólnotę wokół kościoła ewangelickiego.

Szymon Bogumił Zug (1733-1807), to jeden z najwybitniejszych projektantów i przybyszów z Zachodu.

Urodził się w Merseburgu i jak wielu innych architektów warszawskich XVIII wieku przybył z Drezna. Były to czasy, kiedy w Polsce panowali królowie z saskiej dynastii Wettynów: August II (1697–1733) i August III (1733–1763). Osiągnięcia Zuga były ogromne, za co Sejm nadał artyście szlachectwo. Jego dziełami były nie tylko dziesiątki kamienic, pałace, ogrody, ale także imponujący kościół ewangelicko-augsburski na placu Małachowskiego (nazwa miejsca współczesna).

Uroczyste otwarcie i poświęcenie Kościoła świętej Trójcy nastąpiło 30 grudnia 1781roku. Budynek był imponujący, najwyższy obiekt XVIII-wiecznej Warszawy. Stanowił doskonały punkt obserwacyjny na panoramę miasta, co przyciągało tysiące warszawiaków i gości. Posłużyło to również oficerom Tadeusza Kościuszki do śledzenia ruchów wojsk podczas Insurekcji Kościuszkowskiej.

Świątynia słynie ze znakomitej akustyki. W 1825 roku koncertował tu sam Fryderyk Chopin dla cara Aleksandra I. Zachwycony monarcha podarował młodemu muzykowi pierścień z brylantem.

Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczęto zdobienie kościoła witrażami, w 1901 roku zamontowano oświetlenie gazowe, w 1902 roku zmodernizowano organy.

8 maja 1932 roku w świątyni odbyły się uroczystości 150-lecia poświęcenia kościoła. W uroczystości brał udział prezydent Polski, Ignacy Mościcki.

Zniszczenia II wojny światowej nie ominęły kościoła. Największe uszkodzenia nastąpiły w czasie bombardowania Warszawy, 16 września 1939 roku. Po wojnie starty oszacowano na 70 procent.

Świątynię odbudowano, choć powojenne władze próbowały przekształcić ją na salę koncertową. Pierwsze nabożeństwo odbyło się 18 listopada 1956 roku w niewykończonych jeszcze wnętrzach.

Dziś świątynia jest piękna, imponująca. Można ja obejrzeć wewnątrz – po umówieniu się na spotkanie – oraz podziwiać wygląd zewnętrzny, dowiedzieć się od gospodarzy o zasadach protestantyzmu oraz jego wyznawcach.

Do znanych ewangelików na ziemiach polskich należeli:

• właściciele imperium piwnego – Warszawskiego Browaru Haberbusch i Schiele (ul. Grzybowska 60),
• założyciele najsłynniejszego domu mody – rodzina Hersów, właściciele Domu Mody Bogusława Hersego (ul. Marszałkowska 150),
• rodzina Wedlów – czekoladowy ród, twórcy sklepu, pracowni, w końcu – fabryki czekolady. Ich najsłynniejsza cukiernia to adres Szpitalna 8, gdzie mieści się do dziś salon degustacyjny i „Staroświecki sklep”. Tu można kupić najbardziej wymyślne czekoladowe łakocie.

Właśnie tu przychodzimy na czekoladowe warsztaty.

Zapraszamy zatem na Wielowyznaniowy Szlak Warszawy, który od lat realizujemy z grupami szkolnymi pod hasłem „Szlak Tolerancji Wyznaniowej”.

Program znajdziecie na:

http://wirtur.pl/wp-content/uploads/katalog_2021_wirtur.pdf, 20.

poz.20 – 21/D1/020

Artykuł WARSZWSKIE HISTORIE – plac Małachowskiego i ulica Szpitalna pochodzi z serwisu WIRTUR.