O WARSZAWIE, o najbardziej barwnych postaciach.

ANTONI SŁONIMSKI (1895-1976) – przyczynił się do entuzjastycznego przyjęcia i dalszej pracy w kabarecie Qui Pro Quo bohatera poprzedniej opowieści – FRYDERYKA JAROSEGO (1890-1960).

To właśnie Słonimski w ciągu jednej nocy, wyuczył nowego konferansjera nie znającego języka polskiego, całego tekstu do przeprowadzenia przedstawienia. Autorem tekstu był nauczyciel. Uczeń okazał się bardzo pojętny, dodatkowo czarujący. Udało się. To oznaczało początek kariery tego niezwykle lubianego i popularnego artysty.

Słonimski zaczynał karierę rysując do pism satyrycznych, potem podpisywał karykatury. Sukces odniósł jako poeta, publicysta, krytyk i satyryk, mistrz felietonu. Wytworny, dowcipny, stały bywalec modnych kawiarni warszawskich. Współtwórca słynnego „Skamandra” .

Antoni Słonimski to jeden z najbardziej warszawskich pisarzy. Krytykował swoje miasto, widział jego brud i biedę, ale tęsknił do niego i darzył wielką miłością. W Warszawie spędził większość swojego życia. Patriota, Polak żydowskiego pochodzenia, kronikarz Warszawy.

Dzieciństwo Słonimskiego koncentrowało się na ulicy Niecałej, Senatorskiej, w Ogrodzie Saskim oraz na Królewskiej, gdzie w czasie choroby starszego brata przebywał u swojego dziadka. Wizyta nieco się przedłużyła, ponieważ, jak pisał we „Wspomnieniach warszawskich” – „Dopiero po paru miesiącach zwrócono uwagę na moją nieobecność w domu”.* (str. 27)

„Do dziesiątego roku życia wychodziłem codziennie rano na spacery ze służącą. Nazywało się to, że idziemy do parku, ale Klimcia była bigotką i wszyscy wiedzieli, chodzi ze mną do kościoła św. Antoniego na Senatorską” * (str. 60)

Rodzina Słonimskich mogła pochwalić się galerią wybitnych intelektualistów: matematyków, inżynierów, lekarzy, naukowców. Ojciec Antoniego był lekarzem, społecznikiem. Na pierwszym piętrze Stanisław Słonimski miał gabinet lekarski i poczekalnię. Piętro wyżej – cztery pokoje z ogromną kuchnią, gdzie kwitło życie towarzyskie. Rodzice prowadzili dom otwarty, gości nigdy nie brakowało. Podobno sam Józef Piłsudski bywał u pana doktora, na pewno – Bolesław Prus.

Państwo Słonimscy mieszkali przy ulicy Niecałej pod numerem 6, a potem 4. Budynek przy Niecałej 4 zamieszkiwali kupcy, głównie żydowskiego pochodzenia, szewcy, fryzjer, była pracownia cukiernicza. Mieszkał tu również Maurycy Fajans – właściciel statków i administrator żeglugi parowej na Wiśle.

Ulica NIECAŁA w okresie międzywojennym wyglądała zupełnie inaczej niż dzisiaj: była hałaśliwa, ruchliwa, tłoczna. Znajdowały się tu pracownie krawieckie, eleganckie sklepy. Auta przemieszczały się w kierunku Galerii, Teatru Wielkiego czy Teatru Letniego w Ogrodzie Saskim.

„Pod koniec XIX i na początku XX wieku na Niecałej działały takie firmy jak wytwórnia lamp z brązu oraz sklep z damskimi kapeluszami pod numerem 1, skład kryształów czeskich pod numerem 2, wytwórnia kapeluszy słomkowych i filcowych, skład mebli, a także laboratorium kosmetyczne pod numerem 5, „Fabryka piór strusich i fantazyjnych oraz kwiatów sztucznych” pod numerem 6, palarnia kawy pod 14… A wystawny lokal na rogu Niecałej i Wierzbowej zajmował skład zegarków „Zenith”. Dużo jak na 200-metrową ulicę? Ale to nie koniec!

Na Niecałej przed stu laty działały jeszcze dwie pracownie gorsetów, zakład krawiecki Tomasza Gackowskiego, kilka sklepów z obuwiem i odzieżą… I to wciąż nie koniec! Bo w pierwszych dekadach XX wieku funkcjonowały tu jeszcze sklepy spożywcze, kilka restauracji i manufaktury.

A przez bramę domu numer 6 dało się przejść do eleganckiej Galerii Maksymiliana Luxenburga, otwartej w 1910 roku.”*

Antoni Słonimski mieszkał przy ulicy Niecałej do śmierci swojego ojca w 1916 roku, kiedy sytuacja finansowa zmusiła go do przeprowadzki do mniejszego mieszkania, na Krakowskie Przedmieście 6.

Swoich miejsc w Warszawie miał jeszcze wiele: Szkoła Sztuk Pięknych, teatrzyk Qui Pro Quo w Galerii Luxenburga, kawiarnie Mała Ziemiańska i Pod Pikadorem, knajpa „U Joska na Gnojnej”, bar „U Wróbla” …

Losy artysty były mocno splecione z jego miastem – Warszawą. Po wojnie, kiedy tu wrócił, napisał:

„Urodziłem się na niestniejącej dziś ulicy Niecałej, która łączyła kiedyś Ogród Saski z ulicą Wierzbową. W roku 1945, gdy przyjechałem po wojnie do Warszawy, stała jeszcze fasada domu, poznałem okna frontowe i żelazny balkonik na drugim piętrze. Tyle zostało z domu pod numerem szóstym. Za arkadą na wpół zrujnowanej, osmalonej pożarem bramy roztaczał się typowy pejzaż warszawski owych czasów: gruzy i zwaliska porosłe zielskiem.” * (str. 5)

Zachęcamy do przeczytania:

„Wspomnienia Warszawskie” – Antoni Słonimski

„Alfabet wspomnień” – Antoni Słonimski

„Śladami Gwiazd II RP. Spacery po Warszawie której nie ma” – Ida Świerkocka

„W przedwojennej Polsce. Życie codzienne o niecodzienne” – Maja i Jana Łozińscy

*„Wspomnienia Warszawskie” – Antoni Słonimski – Wydawnictwo Agora, Warszawa 2017

**https://www.szarmant.pl/niecala-7

Źródła zdjęć: Warszawy historia ukryta, Fotopolska.eu

Artykuł WARSZAWSKIE HISTORIE – Antoni Słonimski pochodzi z serwisu WIRTUR.

Ale wszystko po kolei.

Ulica Senatorska, plac Teatralny, ulica Wierzbowa, Ogród Saski, ulica Mazowiecka, to ścisłe centrum przedwojennej Warszawy. Podobnie jak eleganckie Krakowskie Przedmieście i Aleje Ujazdowskie, wszystkie te miejsca odznaczały się prawdziwie wielkomiejskim charakterem i bardzo różniły się od przeludnionych, biednych i zaniedbanych innych dzielnic stolicy.

GALERIA LUXENBURGA to największy pasaż handlowy Warszawy lat międzywojnia. Wybudowany jeszcze przed I wojną na wąskiej posesji pomiędzy ulicą Senatorską 29 i Niecałą 8. Nieopodal placu Teatralnego i Ogrodu Saskiego.

Inwestor  galerii – Maksymilian Luxenburg pragnął, aby był to dom towarowy będący połączeniem wspaniałego Luwru z amerykańskim domem handlowym.

Galeria była budynkiem niezwykle nowoczesnym, położonym w prestiżowym miejscu. Miała centralne ogrzewanie, elektryczne oświetlenie, windy, w planach – ruchome schody. Galerię tworzyły dwa niesymetryczne budynki z wewnętrzną uliczką krytą szklanym dachem. Główne wejście znajdowało się od ulicy Senatorskiej. Wejść można też było przez ogródek restauracji Oaza, od ulicy Niecałej. Na parterze galerii znajdowały się sklepy z dużymi witrynami oraz największa w Warszawie kawiarnia – Cafe  Grand, nazywana Wielką. Na piętrach – Grand Hotel.

Od strony ulicy Niecałej otwarto kinoteatr Splendid na ponad dwa tysiące miejsc zaprojektowany w egipskim stylu.

Teatrzyk – najsłynniejszy kabaret okresu międzywojennego – Qui Pro Quo powstał w 1919 roku, i znajdował się w podziemiu, w miejscu działającego przez dwa lata wrotkowiska.

Teksty piosenek, skecze, monologi pisali Marian Hemar, Julian Tuwim, Konrad Tom.

Na scenie Qui Pro Quo występowały gwiazdy: Hanka Ordonówna, Zula Pogorzelska, Mira Zimińska, Adolf Dymsza, Eugeniusz Bodo, Kazimierz Krukowski.

Jedną z najbardziej kolorowych postaci kabaretu w Galerii Luxemburga był FRYDERYK JAROSY. Austriak o węgiersko-chorwackich korzeniach, urodzony w Pradze, ożeniony z rosyjską arystokratką. W Polsce głośne były jego związki z artystkami: Hanką Ordonówna, Stefcią Górską i Zosią Terne.

Przybył do Warszawy w 1924 roku jako konferansjer kabaretu Niebieski Ptak założonego w Berlinie przez rosyjskich emigrantów. Tu dyrektor kabaretu Qui Pro Quo, Jerzy Boczkowski, złożył Jaroszemu intratną ofertę pracy w roli głównego reżysera i konferansjera.

W ten sposób Jarosy został w Polsce na 20 lat, pięknie o swojej miłości do przybranej ojczyzny pisząc. Również warszawiacy pokochali jego – legendę przedwojennego teatru. Niezwykle przystojnego mężczyznę, charyzmatycznego, dowcipnego konferansjera, bohatera licznych, romantycznych ploteczek. Wzbudzał również podziw: opanował język polski, był świetnym reżyserem, menedżerem, autorem i aktorem. Dużo zarabiał ale wielką część swoich dochodów wysyłał rodzinie. Nie pijał alkoholu ale miał słabość do papierosów. Ponadto świetnie się ubierał, zachwycał nienagannymi manierami, dowcipem, pięknym uśmiechem. Należał do najbardziej rozpoznawalnych osób przedwojennego „towarzystwa”.

Kabaret Qui Pro Quo istniał do roku 1931.

Galeria Luxenburga spłonęła całkowicie w Powstaniu Warszawskim. Ocalała znaczna część murów i stalowa konstrukcja dachu, co dawało możliwość odbudowy. Jednak ruiny rozebrano ostatecznie w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku.

W miejscu, gdzie biegła wewnętrzna uliczka galerii, znajduje się ulica Canaletta.

Zachęcamy do lektury:

„Śladami Gwiazd II RP. Spacery po Warszawie której nie ma” – Ida Świerkocka

„W przedwojennej Polsce. Życie codzienne o niecodzienne” – Maja i Jana Łozińscy

Źródła zdjęć: CzytamPoPolsku, Sekrety Warszawy

Artykuł WARSZAWSKIE HISTORIE – Galeria Luxenburga pochodzi z serwisu WIRTUR.

Powieść obejmuje ulice: Krochmalną, Leszno, Żelazną, Złotą, Aleje Ujazdowskie i Nowy Świat widziany oczyma Szoszy nie wychodzącej poza Krochmalną, ulicę Gnojną, Plac za Żelazną Bramą, Ogród Saski, Plac Bankowy, Żabią, Gnojną, Halę Mirowską i hotel Bristol.

„Szosza” to dla badaczy, historyków, varsavianistów – książka niezwykle cenna.

ULICA KROCHMALNA – Ulica największej biedy, przemocy, złodziejstwa, brudu i nędzy, dzięki twórczości znanego na świecie noblisty – tak bardzo znana.

Narrator powieści – Aron Greidinger, powraca po latach do miejsc swojego dzieciństwa (rok 1914) – na ulicę Krochmalną. Są lata trzydzieste XX wieku. Aron, zwany przez przyjaciół Cucikiem, wspomina okres sprzed około 20 lat:

„Dotarliśmy wreszcie na Krochmalną i rozpoznałem od razu charakterystyczny zapach podsmażanej oliwy, zgniłych owoców i dymu. Wszystko pozostało tu jak dawniej, kocie łby na ulicy, głęboki rynsztok, pranie suszące się na drewnianych balkonach. Minęliśmy fabrykę z okratowanymi oknami. Od ulicy oddzielał ją długi ceglany mur, urozmaicony jedynie mała drewnianą bramą, której nigdy w życiu nie widziałem otwartej. Tutaj z każdym domem wiązały się wspomnienia. Pod numerem piątym mieściła się jeszywa, w której przestudiowałem jeden semestr. W podwórzu była łaźnia, dokąd matrony przychodziły wieczorami, by poddawać się rytualnej kąpieli. (…)

Pod numerem czwartym był duży targ zwany bazarem Janasa (Janasza – przyp. własny). Drugą bramę miał on od ulicy Mirowskiej. Można tu było kupić wszystko: owoce, warzywa, ser, jajka, żywe gęsi i ryby. Na straganach sprzedawano stare buty i używane ubrania. Jeszcze dalej znajdowało się miejsce zwane Pletzł. Na otwartej przestrzeni gromadzili się tu Żydzi, by gadać o interesach, przekomarzać się i szukać znajomych. Zwykle też kręciły się tu prostytutki. Nawet niewprawne oko potrafiło wyłowić z tłumu postacie drobnych złodziejaszków, którzy w porozrywanych kapotach i czapkach nasuniętych na oczy kręcili się między ludźmi. Za moich czasów władał nimi Ślepy Icek, zarządca kilku burdeli i znany nożownik. Nie pamiętam już dobrze, pod dwunastką czy trzynastką, mieszkała gruba Rajcełe, kobieta o wadze przekraczającej sto pięćdziesiąt kilo. Opowiadano całe historie o tym, jak robiła interesy z pewnym handlarzem żywym towarem, który wywoził dziewczęta z Krochmalnej do Buenos Aires. Podstawowym zajęciem Rajcełe było stręczycielstwo wśród miejscowych służących i pokojówek. Pletzł słynął także z najróżniejszego hazardu.”

Na Krochmalnej mieściły się ponadto różnego rodzaju meliny, sklepiki, warsztaty, domy modlitwy. Podobnie jak na innych ulicach, można było tu spotkać wędrujących naprawiaczy, żebraków, magików:

„Starzy partacze łatali dziurawe garnki, między domami krążyli szmaciarze i z któregoś podwórka usłyszałem ich wołanie: „Stare szmaty, dziurawe buty skupuję!”. Jakiś żebrak wyśpiewywał dramatyczną opowieść o tym, jak to statek Tytanik zatonął w oceanie (…). Kilku ulicznych magików popisywało się starymi numerami. (…).*

Bardzo polecamy książkę miłośnikom najlepszej literatury, sympatykom historii Warszawy i oczywiście wielbicielom twórczości Isaaca Singera.

*Isaac Bashevis Singer – „Szosza”, Wydawnictwo Sagittarius, Warszawa 1991. Str.92-94

Źródła zdjęć : Warszawska.info, Warszawa Nasze Miasto, Printerest, Wikimedia Commons

Artykuł WARSZAWSKIE HISTORIE – Podróż do przedwojennej Warszawy. „Szosza” Isaac Bashevis Singer pochodzi z serwisu WIRTUR.