Nie była WARSZAWIANKĄ, choć spędziła tu 5 lat ucząc się na pensji. Po uzyskaniu rozwodu, bardzo chciała znaleźć się w Warszawie aby prowadzić aktywne życie społeczne i zawodowe. Utknęła jednak na wiele lat w Grodnie. Dlaczego?

Warszawa doceniła i pokochała Elizę Orzeszkową. Dziś mamy dwa jej pomniki, w tym jeden autorstwa Henryka Kuny, znajdujący się w parku Praskim Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego. Drugi to monument w parku Na Książęcem.

Urodziła się w 1841 roku w zamożnej rodzinie ziemiańskiej w majątku położonym 40 km od Grodna.

5 lat spędziła na pensji u sióstr Sakramentek w Warszawie (Rynek Nowego Miasta 2), gdzie zaprzyjaźniła się z Marią Wasiłowską, późniejszą Marią Konopnicką. Wspólne zainteresowania literackie scementowały ich przyjaźń na całe życie. Obydwie bardzo lubiły czytać i deklamować poezje, w szczególności zakazane utwory Adama Mickiewicza.

W wieku 17 lat, Eliza wyszła za mąż za dwukrotnie starszego ziemianina – Piotra Orzeszko. Małżeństwo nie było udane.

Po wybuchu Powstania Styczniowego, dom – dwór państwa Orzeszków stał się przystania dla powstańców, miedzy innymi pomoc otrzymał Romuald Traugutt.

Eliza opuściła męża i wróciła do majątku pod Grodnem. Piotr Orzeszko posądzony o sprzyjanie powstaniu został zesłany na Syberię a majątek skonfiskowany.

Eliza Orzeszkowa wzbudziła zgorszenia: nie tylko nie udała się za mężem na wygnanie, ale przeprowadziła kosztowny rozwód uwalniając się od niego na zawsze.

Przeżyła wtedy swoją wielką miłość do doktora medycyny Zygmunta Święcickiego, niestety Eliza została odtrącona. Utraciła również zadłużony majątek odziedziczony po ojcu, który przeszedł w ręce rosyjskie.

Musiała zamieszkać w prowincjonalnym Grodnie i mimo, że ciągnęło ją do Krakowa i Warszawy, musiała tu zostać na ponad 40 lat.

Wkrótce związała się z żonatym mężczyzną, adwokatem, Stanisławem Nahorskim. Wyszła za niego za mąż dopiero po 30 latach, kiedy jego chora żona zmarła.

Po śmierci matki, za część odziedziczonego majątku, założyła polską księgarnię w Wilnie. Wkrótce została współwłaścicielką polskiego wydawnictwa. Głównym celem było promowanie polskości, za co władze rosyjskie zabroniły jej przez 5 lat wyjeżdżania poza miejsce zamieszkania.

Mimo to brała aktywny udział w dyskusjach epoki pozytywizmu, publikowała w prasie warszawskiej i prowadziła rozległą korespondencję z najwybitniejszymi myślicielami. Żywo interesowała się nowymi prądami literackimi i wynalazkami.

W roku 1909 założono jej telefon.

Najwybitniejszą pracą Elizy Orzeszkowej było „Nad Niemnem”. Dzieło powstałe po 25 latach po Powstaniu Styczniowym, nawiązywało do tradycji niepodległościowych jak i romantycznych oraz pozytywistycznej idei pracy od podstaw.

Oprócz znakomitych, zaangażowanych powieści („Marta”, „Meir Ezofowicz”, „Cham”, liczne nowele) zasłynęła jako działaczka społeczna. Utwory jej przetłumaczono na wiele języków świata.

Zmarła 18 maja 1910 roku.

Elizę Orzeszkową nazywano „polską George Sand”, ponieważ interesowała się kwestią kobiecą, w tym feminizmem. Zachęcała kobiety do pracy nad sobą, do kształcenia się i niezależności poprzez pracę zawodową. Nawoływała mężczyzn do wspierania swoich partnerek w dążeniu do równouprawnienia. Podnosiła kwestię pozycji kobiet zamężnych, wdów, rozwódek i panien.

Dwa razy kandydowała do Nagrody Nobla przegrywając w 1905 roku Henrykiem Sienkiewiczem

Była przekonana, że dzięki wykształceniu kobieta może stać się w pełni świadomą obywatelką, żoną, matką i pracownicą.

Artykuł WARSZAWSKI SZLAK KOBIET – Eliza Orzeszkowa pochodzi z serwisu WIRTUR.

Warszawianka, polska pisarka – jedna z najbardziej popularnych w okresie międzywojennym. Działaczka niepodległościowa. Najbardziej znana jako autorka dwukrotnie zekranizowanej powieści „Dziewczęta z Nowolipek”.

Wspaniała bohaterka Warszawskiego Szlaku Kobiet.

Nigdy nie zrobiła matury co było dla niej powodem kompleksów.

Pochodziła z rodziny rzemieślniczej, z Nowolipek. Wydalona ze szkoły po strajku szkolnym w 1905 roku, uczyła się na kompletach, na pensji i w ochronce.

Gdy w 1914 roku rodzina emigruje do Rosji Pola (z domu Koźniewska) musiała podjąć pracę aby żyć. Była wychowawczynią w przedszkolach i ochronce, pracowała w teatrzykach i bibliotece. W 1919 roku wyszła za mąż za Stanisława Gojawiczyńskiego i urodziła córkę. Małżeństwo niestety szybko się rozstało.

Kilkakrotnie opuszczała Warszawę „za pracą”, zawsze jednak do niej wracała. Swoje pierwsze próby pisania wysłała do znanej pisarki – Gabrieli Zapolskiej i zyskała jej aprobatę.

W czasie I wojny światowej należała do Polskiej Organizacji Niepodległościowej. Wtedy powstały jej pierwsze nowele: „Dwa fragmenty”, „Dzieciństwo”. Po 1932 roku, kiedy Pola Gojawiczyńska wróciła do Warszawy zaczęła publikować następne utwory i współpracować z „Gazetą Polską”, czasopismami „Bluszcz”, „Kurier Poranny”, „Kurier Warszawski”. W 1936 roku pisarka została członkiem władz oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich.

W 1935 roku wydała swoją najsłynniejszą powieść – „Dziewczęta z Nowolipek”.

W czasie okupacji, 7 stycznia 1943 roku Pola Gojawiczyńska została aresztowana w swoim warszawskim mieszkaniu przy Brzozowej 2/4 (przeprowadziła się tam z ul. Brzozowej 6/8 w 1937). Trafiła na oddział kobiecy Pawiaka, tzw. Serbię. Została zwolniona z więzienia 5 maja 1943. Po wyjściu z więzienia ukrywała się w domu Iwaszkiewiczów w Stawisku oraz u swojej przyjaciółki Marii Morozowicz-Szczepkowskiej w Milanówku.

Pola Gojawiczyńska pozostawiła nam obraz przedwojennej Warszawy, po której nie został żaden ślad.

Obraz żydowskich ulic: Nowolipki, Nowolipie, Mylna, Dzielna, Żelazna, Karmelicka, Dzielna, Leszno, Karmelicka; dzielnicy Muranów. Smrodliwe zaułki, ciemne podwórka, mroczne warsztaty, gwarne ulice drobnych sklepików i zakładów rzemieślniczych. Książka „Dziewczęta z Nowolipek” już dwa lata po jej opublikowaniu została przez reżysera pochodzenia żydowskiego, Józefa Lejtes, zekranizowana. W rolach głównych wystąpiły: Elżbieta Barszczewska, Jadwiga Andrzejewska, Tamara Wiszniewska. Prawie 50 lat później powstała drga ekranizacja – reżyserki Barbary Sass. W jej adaptacji udział wzięły m.in. Maria Ciunelis, Ewa Kasprzyk i Marta Klubowicz.

Pola Gojawiczyńska zmarła w Warszawie. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim ( grób 127).

Tablicę pamiątkową na kamienicy przy ul. Brzozowej 6/8 w Warszawie, w której mieszkała Pola Gojawiczyńska, odsłonięto w kwietniu 1964 roku.

Odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Dwukrotnie, w latach 1935 i 1949, otrzymała nagrodę literacką miasta Warszawy.

Artykuł WARSZAWSKI SZLAK KOBIET – Pola Gojawiczyńska pochodzi z serwisu WIRTUR.

Nazwana „Pisarką-matką Narodu”. Autorka „Roty”. Pisarka i działaczka społeczna.

Urodziła się w 1842 roku w Suwałkach jako Maria Wasiłowska. Wkrótce państwo Wasiłowscy przenieśli się do Kalisza. Kiedy Maria miała 12 lat, umarła jej matka. Trzema córkami zajmował się odtąd ojciec – prawnik i prokurator. Wychowanie było bardzo surowe, niemal klasztorne; bez gości, bez śmiechu, w atmosferze powagi, surowych zasad zachowania i żarliwego patriotyzmu.

W roku 1862 poślubiła zamożnego ziemianina Józefa Konopnickiego. Małżonkowie zamieszkali w rodzinnym majatku Konopnickich – Bronów pod Łęczycą. Potem była ucieczka przed represjami i Drezno, a następnie niewielki majątek Gusin.

Tam Maria Konopnicka urodziła ośmioro dzieci (dwoje zmarło) oraz przystąpiła do intensywnej pracy twórczej jako pisarka i poetka.

Czy wiecie, że Maria Konopnicka podważyła narzuconą jej rolę żony i matki, jako wykluczającą rolę pisarki? Opuściła więc męża i wraz z dziećmi przeniosła się do Warszawy. Był rok 1877!

W Warszawie mieszkała do roku 1890 (m.in. przy ulicy Piekarskiej 7 i Frascati – pałac Branickich) utrzymując się z pisarstwa, z udzielania prywatnych lekcji i korepetycji a także z tłumaczeń. Maria była poliglotką. Znała francuski, niemiecki i rosyjski, w późniejszych latach nauczyła się także angielskiego, włoskiego i czeskiego. Współredagowała pismo dla kobiet Świt .Współpracowała również z tygodnikiem emancypantek Bluszcz.

Jej twórczość była zdeterminowana wrażliwością społeczną oraz sytuacją polityczną Polaków pozbawionych własnej państwowości.

W 1908 roku w piśmie Gwiazdka Cieszyńska opublikowano wiersz „Rota”. Wiersz skierowany był przeciwko polityce germanizacyjnej a jego bezpośrednią przyczyną napisania było prześladowanie przez władze dzieci we Wrześni w latach 1901-1902 oraz wdrażanie ustaw wywłaszczeniowych. Trzy zwrotki wiersza stanowią kanon polskich pieśni patriotycznych. Muzykę do „Roty” napisał Feliks Nowowiejski.

Pieśń została po raz pierwszy wykonana publicznie przez kilkuset chórzystów z terenów objętych zaborami 15 lipca 1910 w czasie uroczystości odsłonięcia pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. Uroczystość zorganizowano w rocznicę 500-lecia zwycięstwa Polski w bitwie pod Grunwaldem.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości „Rota” była wraz z Mazurkiem Dąbrowskiego nominowana do roli hymnu narodowego:

Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród.
Nie damy pogrześć mowy,
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep piastowy.
Nie damy, by nas gnębił wróg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!
Do krwi ostatniej kropli z żył
Bronić będziemy ducha,
Aż się rozpadnie w proch i pył
Krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!
Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz,
Ni dzieci nam germanił,
Orężny wstanie hufiec nasz,
Duch będzie nam hetmanił.
Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg

Maria Konopnicka tworzyła nowele i poezje, w tym popularne utwory dla dzieci. Była również aktywna jako redaktor, publicysta i krytyk literacki.

Szczególnym jej osiągnięciem jest poetycka opowieść prozą i wierszem „O krasnoludkach i sierotce Marysi” (moja ulubiona) z roku 1896. Znane są też „O Janku Wędrowniczku” i „Na jagody”.

Lata dziewięćdziesiąte to przede wszystkim podróże po krajach Europy zachodniej. Ciągle pozostaje zaangażowana w ruch patriotyczny i społeczny.

W roku 1903 Konopnicka osiadła w dworku – darze od narodu położonym w Żarnowcu w pobliżu podkarpackiego Krosna. Mieszkała tam wspólnie z przyjaciółką Marią Dulębianką – malarką i pisarką.

W 1905 roku udało się jej dostać do Warszawy, gdzie przez dwa lata organizowała wraz z W. Umińską i S. Sempołowską akcje pomocowe dla więzionych w Cytadeli i ich rodzin.

Maria Konopnicka zmarła w 1910 roku na zapalenie płuc w trakcie pobytu w lwowskim sanatorium. Pochowano ją na Cmentarzu Łyczakowskim, w Panteonie Wielkich Lwowian. Pogrzeb stał się wielką manifestacją uczuć patriotycznych Polaków. Wzięło w nim udział około 50 000 ludzi.

W 1973 roku otwarto Muzeum imienia Marii Konopnickiej w Suwałkach. W budynku, w którym mieszkała do jesieni 1849 roku.

W 2010 w centrum Suwałk postawiono poetce pomnik.

W lutym 1957 roku powołano Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu. Postawiono jej również pomniki we Wrześni, Warszawie (w 1966), Kaliszu (1969), Bydgoszczy i Gdańsku (1977).

Decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej jeden z kraterów na Wenus został nazwany Konopnicka.

Zapraszamy na Warszawski Szlak Kobiet trasa Marii Konopnickiej – emancypantki, patriotki i wielkiej społecznicy.

Artykuł WARSZAWSKI SZLAK KOBIET – Maria Konopnicka pochodzi z serwisu WIRTUR.

W 1923 wyszła za mąż „z przyjaźni” za Jerzego Krzywickiego, syna socjologa i rzecznika praw kobiet Ludwika Krzywickiego. Myślała już wtedy o możliwości rozwodu, dlatego przyjęła przed ślubem chrzest luterański. Nie była wierząca. Razem z mężem zdecydowała o otwartym charakterze ich związku, chociaż szanowała i ceniła swojego męża. Zależało jej na utrzymaniu małżeństwa, które oceniała jako udane.

Była pisarką, tłumaczką, popularyzatorka twórczości Marcela Prousta. Ważnym wydarzeniem w jej życiu było spotkanie i współpraca z Tadeuszem Boyem-Żeleńskim. Oboje zakochali się w sobie i wkrótce ich związek był powszechnie znany. Razem intensywnie współpracowali na rzecz upowszechnienia edukacji seksualnej i kontroli urodzeń. Wkrótce Irena Krzywicka została najbardziej znaną działaczkę feministyczną okresu przedwojennego. Była skandalistką świadomie podejmującą (w tym czasie!) kwestie aborcji, seksualności kobiet i homoseksualizmu. Domagała się toleranci dla homoseksualizmu, który określała jako „odwrócenie instynktu płciowego”. Głosiła wolność seksualną dla kobiet, była przeciwniczka monogamii. Domagała się legalizacji aborcji, aby zlikwidować groźne dla życia kobiet podziemie aborcyjne.

Wspólnie z Boyem-Żeleńskim otworzyła w Warszawie klinikę, w której udzielano bezpłatnych porad dotyczących świadomego macierzyństwa. Założyła dodatek do Wiadomości Literackich pt. Życie Świadome. Propagowano tu edukację seksualną. Publikowały w nim takie pisarki jak Zofia Nałkowska, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska i Wanda Melcer. W latach okupacji Irena Krzywicka ukrywała się. Po wojnie pracowała między innymi jako attaché kulturalny w ambasadzie polskiej w Paryżu (1945–1946). Po powrocie do Polski pisała recenzje teatralne dla „Rzeczypospolitej”. Była członkiem Związku Literatów Polskich.

W latach 1955–1962 prowadziła w Warszawie znany salon literacki.

W 1962 ze wyjechała do Francji i mieszkała pod Paryżem.

W 1992 opublikowała swoją ostatnią i najbardziej popularną książkę – autobiografię „Wyznania gorszycielki”.

Pochowana jest w rodzinnym grobowcu na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.

Artykuł WARSZAWSKI SZLAK KOBIET – Irena Krzywicka pochodzi z serwisu WIRTUR.