Dowcipna, zabawna, pełna wdzięku, ogromnie utalentowana.

Na Warszawskim Szlaku Kobiet trasą Mieczysławy Ćwiklińskiej udaliśmy się na Nowy Świat 63, do Teatr Polski w Warszawie i TR Warszawa. Z nadzieję na szybką wizytę w foyer i na widowni teatrów Pani Mieci.

Nasza bohaterka pochodziła ze słynnej rodziny aktorskiej Trapszów. Urodziła się w Lublinie 1 stycznia 1880 lub 1879 roku (w zależności od źródła). Rodzice szczerze odradzali córce karierę aktorską, dlatego Miecia ukończywszy szkołę, mając 18 lat, zgodziła się wyjść za mąż za zakochanego w niej dziennikarza i malarza, Zygmunta Bartkiewicza. Znudzona małżeństwem, rzuciła męża po 2 latach i zajęła się pracą w butiku w Warszawie Zaczęła uczyć się aktorstwa, również pod opieką ojca.

Nazwisko Ćwiklińska to sceniczny pseudonim aktorki.

Karierę sceniczną rozpoczęła Mieczysława od występów w farsach i krotochwilach. Również pięknie śpiewała sopranem, co umożliwiło jej grę w operetkach. Jednak wiodącym gatunkiem stała się dla aktorki komedia.

Debiutuje w 1900 roku w „Grubych rybach” w Teatrze Ludowym w Warszawie. Angaż dostaje w Warszawskich Teatrach Rządowych. W kolejnych latach występuje w operetkach w Niemczech w Berlinie i Dreźnie, studiuje w Paryżu (studia operowe 1911-1914).

W okresie międzywojennym, od 1922 roku pracowała w Teatrze Polskim a następnie Teatrze Narodowym. W tym czasie była również primadonną operetkową i ulubienicą Warszawy.

W sezonie 1926/1927 wraz z Antonim Fertnerem założyła teatr komedii i farsy „Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera” w Warszawie przy Nowym Świecie 63.

W międzyczasie dwukrotnie jeszcze wychodzi za mąż (w 1919roku i 1933).

W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie „Jego ekscelencja subiekt” (1933 rok). Wystąpiła w wielu polskich filmach, które przyniosły jej sławę w całej Polsce.

Zagrała między innymi hrabinę Renatę Czermińską w komedii „Czy Lucyna to dziewczyna ?”; prezesową Oksza, matkę Jana w filmie „Jadzia”, Czabranową, matkę Tunki w „Doktorze Murku”; postać baronowej w filmie „Żona i nie żona”.

W czasie okupacji, pracuje jak inne artystki, jako kelnerka w kawiarniach „Cefe Bodo” i „U Aktorek” oraz w Podkowie Leśnej. Należy również do konspiracyjnej organizacji Muszkieterzy.

Po wojnie pracuje w Krakowie w Teatrze im. Juliusza Słowackiego, a następnie wraca do Warszawy i występuje w Teatrze Polskim i Nowym, miedzy innymi w „Moralności pani Dulskiej”.

W 1957 roku występuje w Scala Theater w Londynie w „Domu kobiet”.

W 1958 roku gra w swojej życiowej roli w sztuce „Drzewa umierają stojąc” w Teatrze Rozmaitości w Warszawie. Z tym spektaklem Mieczysława Ćwiklińska odbywa turnee w 1971 roku po USA i Kanadzie. Miała wtedy 91 lat.

Artystka zmarła 28 lipca 1972 roku w Warszawie.

Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych, rząd 1, grób 96).

Mieczysławę Ćwiklińską nie dało się nie lubić. Jej atutami była mimika oraz znakomity głos. Była bardzo wyrazista. Niezrównane były jej kreacje postaci Aleksandra Fredry, Gabrieli Zapolskiej czy Moliera.

Wielką przyjemnością będzie wędrówka ścieżkami Mieczysławy Ćwiklińskiej po Warszawie: jej teatry, wojenne kawiarnie, ulice miasta.

Fot. Film.interia.pl, kultura.onet.pl, Dwójka. Polskie Radio.

Nie była WARSZAWIANKĄ, choć spędziła tu 5 lat ucząc się na pensji. Po uzyskaniu rozwodu, bardzo chciała znaleźć się w Warszawie aby prowadzić aktywne życie społeczne i zawodowe. Utknęła jednak na wiele lat w Grodnie. Dlaczego?

Warszawa doceniła i pokochała Elizę Orzeszkową. Dziś mamy dwa jej pomniki, w tym jeden autorstwa Henryka Kuny, znajdujący się w parku Praskim Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego. Drugi to monument w parku Na Książęcem.

Urodziła się w 1841 roku w zamożnej rodzinie ziemiańskiej w majątku położonym 40 km od Grodna.

5 lat spędziła na pensji u sióstr Sakramentek w Warszawie (Rynek Nowego Miasta 2), gdzie zaprzyjaźniła się z Marią Wasiłowską, późniejszą Marią Konopnicką. Wspólne zainteresowania literackie scementowały ich przyjaźń na całe życie. Obydwie bardzo lubiły czytać i deklamować poezje, w szczególności zakazane utwory Adama Mickiewicza.

W wieku 17 lat, Eliza wyszła za mąż za dwukrotnie starszego ziemianina – Piotra Orzeszko. Małżeństwo nie było udane.

Po wybuchu Powstania Styczniowego, dom – dwór państwa Orzeszków stał się przystania dla powstańców, miedzy innymi pomoc otrzymał Romuald Traugutt.

Eliza opuściła męża i wróciła do majątku pod Grodnem. Piotr Orzeszko posądzony o sprzyjanie powstaniu został zesłany na Syberię a majątek skonfiskowany.

Eliza Orzeszkowa wzbudziła zgorszenia: nie tylko nie udała się za mężem na wygnanie, ale przeprowadziła kosztowny rozwód uwalniając się od niego na zawsze.

Przeżyła wtedy swoją wielką miłość do doktora medycyny Zygmunta Święcickiego, niestety Eliza została odtrącona. Utraciła również zadłużony majątek odziedziczony po ojcu, który przeszedł w ręce rosyjskie.

Musiała zamieszkać w prowincjonalnym Grodnie i mimo, że ciągnęło ją do Krakowa i Warszawy, musiała tu zostać na ponad 40 lat.

Wkrótce związała się z żonatym mężczyzną, adwokatem, Stanisławem Nahorskim. Wyszła za niego za mąż dopiero po 30 latach, kiedy jego chora żona zmarła.

Po śmierci matki, za część odziedziczonego majątku, założyła polską księgarnię w Wilnie. Wkrótce została współwłaścicielką polskiego wydawnictwa. Głównym celem było promowanie polskości, za co władze rosyjskie zabroniły jej przez 5 lat wyjeżdżania poza miejsce zamieszkania.

Mimo to brała aktywny udział w dyskusjach epoki pozytywizmu, publikowała w prasie warszawskiej i prowadziła rozległą korespondencję z najwybitniejszymi myślicielami. Żywo interesowała się nowymi prądami literackimi i wynalazkami.

W roku 1909 założono jej telefon.

Najwybitniejszą pracą Elizy Orzeszkowej było „Nad Niemnem”. Dzieło powstałe po 25 latach po Powstaniu Styczniowym, nawiązywało do tradycji niepodległościowych jak i romantycznych oraz pozytywistycznej idei pracy od podstaw.

Oprócz znakomitych, zaangażowanych powieści („Marta”, „Meir Ezofowicz”, „Cham”, liczne nowele) zasłynęła jako działaczka społeczna. Utwory jej przetłumaczono na wiele języków świata.

Zmarła 18 maja 1910 roku.

Elizę Orzeszkową nazywano „polską George Sand”, ponieważ interesowała się kwestią kobiecą, w tym feminizmem. Zachęcała kobiety do pracy nad sobą, do kształcenia się i niezależności poprzez pracę zawodową. Nawoływała mężczyzn do wspierania swoich partnerek w dążeniu do równouprawnienia. Podnosiła kwestię pozycji kobiet zamężnych, wdów, rozwódek i panien.

Dwa razy kandydowała do Nagrody Nobla przegrywając w 1905 roku Henrykiem Sienkiewiczem

Była przekonana, że dzięki wykształceniu kobieta może stać się w pełni świadomą obywatelką, żoną, matką i pracownicą.

Kobieta Pracująca; zdeterminowana, pracowita, ambitna. Niekoniecznie lubiana w swoim środowisku. Dlaczego?

Niezwykle popularna aktorka teatralna i filmowa oraz kabaretowa. Warszawianka, urodzona na Woli w Warszawie w roku 1912. Ukończyła IX LO im. Klementyny Hoffmanowej w Warszawie, a w 1935 studia na Wydziale Aktorskim Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej.

Przed wybuchem wojny pracowała w teatrach w Warszawie, Poznaniu i Katowicach.

W czasie okupacji Irena Kwiatkowska, podobnie jak większość artystów, bojkotowała jawne teatry. Grywała, ale tylko konspiracyjnie, w podziemnych lub akowskich przedstawieniach. Bardzo biedowała. Pracowała jak wiele aktorek, jako kelnerka oraz łapiąc się różnych innych dorywczych prac.

W Powstaniu Warszawskim uczestniczyła jako żołnierz AK. Była łączniczką, grała w powstańczym teatrze w szpitalach i piwnicach.

Po zakończeniu wojny pracowała w Krakowie, gdzie występowała w kabarecie Siedem Kotów oraz Teatrzyku Zielona Gęś. Tam, specjalnie dla Ireny, tworzył skecze i piosenki Konstanty Ildefons Gałczyński.

Od 1948 związana ze scenami warszawskimi. Przez niemal 65 lat współpracowała również z Polskim Radiem.

Zagrała ponad sto ról teatralnych, 20 filmowych i telewizyjnych (między innymi w „Wojnie domowej”, „Zmiennikach’, „Rozmowach kontrolowanych” i „Czterdziestolatku”). Występowała w Kabarecie Dudek oraz Kabarecie Starszych Panów. Także w radio tworzyła niezapomniane kreacje, między innymi w „Podwieczorku przy mikrofonie”.

Irena Kwiatkowska wcieliła się w rolę Kobiety Pracującej w kultowym serialu Jerzego Gruzy „Czterdziestolatek”. Swoje filmowe teksy tworzyła razem ze scenarzystami, a niektóre kwestie, typu „na wygląd trzeba sobie zapracować”, „kobieta pracująca żadnej pracy się nie boi” stały się bardzo popularne i często cytowane. Kobieta stu zawodów stała się swego rodzaju alegorią PRL-u.

„Istota na poły absurdalna, na poły bliska, nieco odległa, oficjalna, ale zarazem, jak totalitarne państwo, wkraczająca bez skrępowania w najbardziej intymne sprawy obywatela. Różnica zawiera się w tym, że totalitarne państwo uśmiechnięte i słodkie raczej nie było, a uosobione przez Kobietę Pracującą takim się staje. Czyli, zdjąwszy uśmiech, wypisz wymaluj to Polska właśnie”.*

W życiu prywatnym, Irena Kwiatkowska była niezwykle pracowita, wymagająca, profesjonalna. Znała tekst sztuki swój i partnerów. Nie akceptowała spóźnień i nieuctwa. Nie była dla wielu ani tak sympatyczna ani śmieszna jak jej bohaterki. Nie miała właściwie przyjaciół. Najbardziej blisko była ze swoim mężem – Bolesławem Kielskim, z którym łączyła ją miłość, wspólne pasje, oddanie. Zajmowała się nim z wielkim oddaniem podczas jego długotrwałej choroby.

W czasach PRL-u uchodziła za celebrytkę. Udzielała wywiadów, opowiadała anegdoty, należała do najbardziej rozpoznawalnych i kochanych aktorów.

Dzieci nie miała. Najbliższe kontakty utrzymywała ze swoją bratanicą.

Irena Kwiatkowska była odznaczona wieloma nagrodami.

Zwyciężyła w plebiscycie na najpopularniejszą kobietę Warszawy (1968 r, 1970 r i 1995 r).

Otrzymała Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (29.11.2000 r), przyznany przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego, Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (27.09.2005 r), przyznany przez Ministra Kultury RP Waldemara Dąbrowskiego.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński nadał Irenie Kwiatkowskiej „w uznaniu wybitnych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz rozwoju polskiej kultury oraz za osiągnięcia w pracy artystycznej” Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (8.09.2009 r).

W 2009 r. „Film Polski” uhonorował Irenę Kwiatkowską tytułem „Najlepszej Aktorki Komediowej Stulecia”.

Irena Kwiatkowska zmarła 3 marca 2011 w Konstancinie-Jeziornie. Została pochowana w kwaterze 189 u boku swojego męża na Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie. (kwatera 189-1-6)

Irena Kwiatkowska wraz z innymi zasłużonymi aktorami i aktorkami jest bohaterką wystawy w Teatrze Syrena. Jeden z ulubionych teatrów Warszawy był „teatrem gwiazd”. Oklaskiwano tu: Hankę Bielicką, Irenę Kwiatkowską, Alinę Janowską, Teresę Lipowską, Violettę Villas, Bohdana Łazukę, Tadeusza Plucińskiego i Romana Kłosowskiego. Występował tu również Adolf Dymsza, Ludwik Sempoliński czy Kazimierz Krukowski.

Na Warszawskim Szlaku proponujemy udział w spektaklu „Kapitan Żbik i żółty saturator” w Teatrze Syrena. Jest to musical, akcja toczy się w Warszawie w latach 70. Po spektaklu – zachęcam do wysłuchania opowieści i obejrzenia wystawy.

*Gabriel Michalik – „Kobieta pracująca. Rzecz o Irenie Kwiatkowskiej i jej czasach”. Wydawnictwo Viv-a-Vis etiuda. Kraków 2016 rok, strona 97-98

Polecamy przeczytać:

Gabriel Michalik – „Kobieta pracująca. Rzecz o Irenie Kwiatkowskiej i jej czasach”. Wydawnictwo Viv-a-Vis etiuda. Kraków 2016 rok

Wilk Marcin – „Kwiatkowska. Żarty się skończyły?”, Wydawnictwo Znak 2019 rok

Rodowita warszawianka. Znana z przedwojennych ról filmowych – „Trędowata”, „Znachor”, „Dziewczęta z Nowolipek” …Łącznie, przed wojną zagrała w 14 filmach, w tym w nie ocalałym filmie „Nad Niemnem”. Role filmowe dały jej status gwiazdy.

Była krewną Marii Dąbrowskiej.

Z Warszawą związana całe życie: tu się urodziła, mieszkała, grała na scenach Teatru Polskiego i Narodowego. Tutaj uczyła się.

Uczęszczała do gimnazjum im. Marii Konopnickiej przy ulicy św. Barbary 4. Była to jedna z najlepszych szkół w Warszawie. Założona w 1902 roku przez Stefanię Tołwińską, znajdowała się w nowoczesnym budynku zaprojektowanym przez słynnego projektanta – Mikołaja Tołwińskiego, specjalnie na potrzeby szkoły. W przeciwieństwie do innych szkół, gimnazjum Konopnickiej było wyposażone w różne udogodnienia: centralne ogrzewanie, przesuwane ściany, internat.

Studiowała aktorstwo w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej mieszczącym się wtedy w suterenach Konserwatorium Muzycznego przy ulicy Okólnik. Tutaj poznała swojego przyszłego męża, aktora – Mariana Wyrzykowskiego.

Pracę rozpoczęła w 1934 roku w Teatrze Polskim przy ulicy K. Karasia (wcześniej J. Słowackiego) rolą Heleny w „Śnie nocy letniej” Szekspira w reżyserii Leona Schillera. Dyrektorem teatru i inicjatorem jego założenia był Arnold Szyfman, który doceniał i wielbił talent Elżbiety.

Elżbieta Barszczewska pozostała wierna Teatrowi Polskiemu przez całe swoje artystyczne życie.

W czasie okupacji budynek nie był bardzo zniszczony. Przejęty przez Niemców i dla nich wyłącznie dostępny jako Theater der Stadt Warschau. Potem – Teatr Miasta Warszawy – bojkotowany przez Polaków.

Elżbieta Barszczewska, jak wiele aktorek i wielu aktorów, w czasie wojny pracowała w kawiarni „Café Bodo” (ulica Foksal 17) i „U Aktorek” (ulica Mazowiecka 5).

W marcu 1941 aresztowana przez niemieckie władze okupacyjne w związku ze sprawą zabójstwa Igo Syma, aktora podejrzewanego o kolaborację i zastrzelonego z rozkazu ZWZ.

Elżbieta Barszczewska brała udział w konspiracyjnym życiu teatralnym. Brała udział w wieczorach poetyckich a także zagrała w przedstawieniu „Irydiona” w mieszkaniu Jana Kosińskiego. Po upadku Powstania Warszawskiego trafiła do obozu przejściowego w Pruszkowie, skąd udało się jej uciec i przedostać do Łodzi.

„Jeszcze w 1945 trafiła do zespołu Teatru Polskiego. Arnold Szyfman odnalazł ją w Łodzi, skąd specjalnie zorganizowanym transportem wraz z innymi aktorami została przewieziona na warszawską Pragę. W jednej z ocalałych kamienic dyrektor Polskiego umieścił cały swój zespół, który tutaj właśnie rozpoczął próby do Lilli Wenedy Słowackiego w reżyserii Juliusza Osterwy. Tym przedstawieniem Teatr Polski został otwarty 17 stycznia 1946 roku jako pierwszy odbudowany teatr w Warszawie. Grająca w tym premierowym spektaklu Barszczewska stała się symbolem – do końca kariery będzie jej towarzyszyć wspomnienie pięknej, ofiarnej Lilli reprezentującej kobiecą wersję wojennego bohaterstwa i cierpienia. W tym spektaklu romantyzm został wykorzystany do oswojenia traumy i nadania jej szlachetnego, poetyckiego wyrazu. Stojąc ponownie przed swoją publicznością, wzruszona Barszczewska miała łzy w oczach.”*

23 sierpnia 1980 roku dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami.

Zmarła w Warszawie w 1987 roku.

Elżbieta Barszczewska była bardzo lubianą i docenianą artystką. Wielokrotnie nagradzaną za pracę artystyczną, zasługi dla kultury, teatru, Warszawy i Polski.

Pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 98).

Na naszej trasie Warszawskiego szlaku kobiet powędrować warto do miejsc związanych z wieloma polskimi wybitnymi twórcami i aktorami: do Teatru Polskiego, Teatru Wielkiego i Narodowego, pod Uniwersytet Muzyczny, okupacyjne kawiarnie i miejsca konspiracyjnych spotkań.

* http://www.encyklopediateatru.pl/…/elzbieta-barszczewska

Źródło zdjęć: https://akademiapolskiegofilmu.pl/, https://www.portalwarszawski.com.pl/

Co prawda nie w Warszawie, ale to z Warszawą związana była przez wiele lat swojego życia.

Pochodziła z Torunia, gdzie skończyła szkołę baletową i debiutowała na deskach Teatru Miejskiego. Następnie uczyła się na kursach baletowych i występowała we Włoszech i Francji, a po powrocie do Polski – pracowała w poznańskim Teatrze Nowym.

Na Warszawskim szlaku kobiet widzimy piękną Helenę w słynnych teatrzykach i kabaretach: Qui Pro Quo, Małym i Cyruliku Warszawskim.

W filmie debiutowała w 1935 roku w filmie „Kochaj tylko mnie”. Łącznie do wybuchu wojny zagrała w 17 filmach. Była przedwojenną gwiazdą i ulubienicą publiczności.

W czasie okupacji, jak wiele znanych aktorek i aktorów, pracowała jako kelnerka. Występowała również w oficjalnych teatrach.

Zapisała się w historii również jako żołnierz – oficer. Prawdopodobnie należała do AK. W Powstaniu Warszawskim, jako porucznik, dowodziła oddziałem kobiecym w ramach batalionu „Sokół” (pseudonim „Bystra”).

Po kapitulacji powstania więziona w obozie jenieckim Gross-Lübars, a następnie w stalagu w Oberlangen.

Od roku 1948 związała się z warszawskim teatrem „Syrena”. Teatr ten jest znaczącym miejscem na naszym szlaku. Na jego deskach występowały wspaniałe aktorki, o których opowiadać będziemy na naszych spotkaniach.

Do grania w filmie wróciła w latach sześćdziesiątych. Zagrała, między innymi, w „O dwóch takich, co ukradli księżyc” (1962 rok) jako matka bliźniaków.

Była odznaczona Krzyżem Walecznych, Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Partyzanckim oraz Medalem za Warszawę 1939-1945.

Helena Grossówna zmarła 1 lipca 1994 w Warszawie i została pochowana na cmentarzu w Zerzniu.

Źródła zdjęć aktorki: Filmoteka Narodowa, www.stare-kino.pl

Jak to możliwe, że mało znana w ojczyźnie, NINA NOVAK to światowej sławy tancerka?

Wybitnie uzdolniona, w latach 1937–1939 była solistką Polskiego Baletu Reprezentacyjnego. Młodziutka gwiazda tańczyła z baletem we Francji, Belgii i Luksemburgu, a przedstawienie grupy w Palais de Beaux Arts w Brukseli zaszczycił swoją obecnością król Belgów Leopold III. Występowała również w Hall of Music w czerwcu 1939 roku w ramach Wystawy Światowej, w Nowym Jorku, przed międzynarodową publicznością.

W czasie wojny występowała w warszawskich kawiarniach artystycznych Adria, Bułgaria, Alhambra czy Orient oraz teatrach jawnych Nowości, Jar i Bohema.

Podczas Powstania Warszawskiego trafiła z siostrą do obozu przejściowego w Pruszkowie a następnie, z stamtąd 25 września 1944 roku obydwie zostały wywiezione do obozu pracy Jena/Thüringen.

Okupacja nie oszczędziła dramatów jej rodzinie. Zaważyła też na zdrowiu Janiny Nowakówny.

Jak to się stało, że po trudnych obozowych przeżyciach Janina została najlepszą tancerką Ameryki? Popularyzatorką baletu klasycznego w Stanach Zjednoczonych i na świecie?

W książce „Taniec na gruzach” mówi o wytrwałej pracy, całkowitym poświęceniu życia baletowi i o bezgranicznym oddaniu. Opuszczenie Polski po wojnie zdeterminowało jej karierę.

Nina Novak została primabaleriną w najlepszym balecie Stanów Zjednoczonych, baletmistrzynią, choreografem oraz pedagogiem Ballet Russe de Monte Carlo.

Ma honorowe obywatelstwo 5 miast Stanów Zjednoczonych, była zaproszona na sesje zdjęciowe w Vogue, odbyła tournee po stu kilkudziesięciu miastach USA, występowała na Broadway-u, w Hollywood. Partnerowali jej najlepsi tancerze świata.

Wielka światowa kariera mało znanej w ojczyźnie tancerki z Polski rozwijała się niezwykle dynamicznie.

Po kilkunastu latach pracy w Nowym Jorku wyjechała do Wenezueli i założyła szkołę baletową w Caracas.

Jej uczennice są laureatkami najbardziej prestiżowych konkursów baletu klasycznego świata.

Nina Novak ma obecnie ma 97 lat i nadal uczy młode baletnice.

Jej życie to materiał na wspaniały film.

Zachęcamy do przeczytania książki – „Taniec na gruzach – Nina Novak w rozmowie z Wiktorem Krajewskim”.

A w najbliższym czasie – zapraszamy na Warszawski szlak kobiecy z Janiną Nowakówną w roli głównej.

Zdjęcie z onet.pl – archiwum prywatne/materiały prasowe

Warszawianka, polska pisarka – jedna z najbardziej popularnych w okresie międzywojennym. Działaczka niepodległościowa. Najbardziej znana jako autorka dwukrotnie zekranizowanej powieści „Dziewczęta z Nowolipek”.

Wspaniała bohaterka Warszawskiego Szlaku Kobiet.

Nigdy nie zrobiła matury co było dla niej powodem kompleksów.

Pochodziła z rodziny rzemieślniczej, z Nowolipek. Wydalona ze szkoły po strajku szkolnym w 1905 roku, uczyła się na kompletach, na pensji i w ochronce.

Gdy w 1914 roku rodzina emigruje do Rosji Pola (z domu Koźniewska) musiała podjąć pracę aby żyć. Była wychowawczynią w przedszkolach i ochronce, pracowała w teatrzykach i bibliotece. W 1919 roku wyszła za mąż za Stanisława Gojawiczyńskiego i urodziła córkę. Małżeństwo niestety szybko się rozstało.

Kilkakrotnie opuszczała Warszawę „za pracą”, zawsze jednak do niej wracała. Swoje pierwsze próby pisania wysłała do znanej pisarki – Gabrieli Zapolskiej i zyskała jej aprobatę.

W czasie I wojny światowej należała do Polskiej Organizacji Niepodległościowej. Wtedy powstały jej pierwsze nowele: „Dwa fragmenty”, „Dzieciństwo”. Po 1932 roku, kiedy Pola Gojawiczyńska wróciła do Warszawy zaczęła publikować następne utwory i współpracować z „Gazetą Polską”, czasopismami „Bluszcz”, „Kurier Poranny”, „Kurier Warszawski”. W 1936 roku pisarka została członkiem władz oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich.

W 1935 roku wydała swoją najsłynniejszą powieść – „Dziewczęta z Nowolipek”.

W czasie okupacji, 7 stycznia 1943 roku Pola Gojawiczyńska została aresztowana w swoim warszawskim mieszkaniu przy Brzozowej 2/4 (przeprowadziła się tam z ul. Brzozowej 6/8 w 1937). Trafiła na oddział kobiecy Pawiaka, tzw. Serbię. Została zwolniona z więzienia 5 maja 1943. Po wyjściu z więzienia ukrywała się w domu Iwaszkiewiczów w Stawisku oraz u swojej przyjaciółki Marii Morozowicz-Szczepkowskiej w Milanówku.

Pola Gojawiczyńska pozostawiła nam obraz przedwojennej Warszawy, po której nie został żaden ślad.

Obraz żydowskich ulic: Nowolipki, Nowolipie, Mylna, Dzielna, Żelazna, Karmelicka, Dzielna, Leszno, Karmelicka; dzielnicy Muranów. Smrodliwe zaułki, ciemne podwórka, mroczne warsztaty, gwarne ulice drobnych sklepików i zakładów rzemieślniczych. Książka „Dziewczęta z Nowolipek” już dwa lata po jej opublikowaniu została przez reżysera pochodzenia żydowskiego, Józefa Lejtes, zekranizowana. W rolach głównych wystąpiły: Elżbieta Barszczewska, Jadwiga Andrzejewska, Tamara Wiszniewska. Prawie 50 lat później powstała drga ekranizacja – reżyserki Barbary Sass. W jej adaptacji udział wzięły m.in. Maria Ciunelis, Ewa Kasprzyk i Marta Klubowicz.

Pola Gojawiczyńska zmarła w Warszawie. Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim ( grób 127).

Tablicę pamiątkową na kamienicy przy ul. Brzozowej 6/8 w Warszawie, w której mieszkała Pola Gojawiczyńska, odsłonięto w kwietniu 1964 roku.

Odznaczona m.in. Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Dwukrotnie, w latach 1935 i 1949, otrzymała nagrodę literacką miasta Warszawy.

80 lat temu, dokładnie 16 listopada 1940 roku, niemieccy okupanci zamknęli żydowskie getto w Warszawie. Okrutny los spotkał kilkaset tysięcy ludzi żydowskiego pochodzenia.

Wiera Gran urodziła się w Rosji w 1916 roku, mieszkała w Wołominie a od 1931 roku w Warszawie, gdzie uczęszczała do szkoły tańca Ireny Prusickiej (m.in. ze Stefanią Grodzieńską). Swoją artystyczną pracę zaczynała jako tancerka w nocnym lokalu „Paradiso” przy ulicy Nowy Świat 3. Tu usłyszano śpiewającą za kulisami artystkę – tancerkę i tak rozpoczęła się jej niezwykła kariera.

Śpiewała w warszawskich modnych kabaretach oraz w radio – piosenki o miłości – wspaniałym, niskim, aksamitnym głosem. Głosem, który zachwyca również dziś. Jej pierwszym przebojem było „Tango brazylijskie”.

Śpiewała u boku Miry Zimińskiej, Lody Halamy, Ludwika Sempolińskiego.

Zagrała też w filmie „Bezdomni” obok słynnej aktorki Idy Kamińskiej.

Na początku wojny pracowała najpierw we Lwowie, potem Krakowie.

W marcu 1941 r. dobrowolnie weszła do warszawskiego getta. Chciała być razem z matką i siostrami. Tu rozpoczęła występy w Café Sztuka przy ulicy Leszno 2. Jej występy cieszyły się dużym powodzeniem. Akompaniował artystce Władysław Szpilman i Adolf Goldfeder, a największym szlagierem stała się piosenka „Jej pierwszy bal”.

Występowała również w sali kinoteatru Femina przy ulicy Leszno 35 w rewii „Szafa gra” Jerzego Jurandota. Gwiazdami byli Michał Znicz, Stefania Grodzieńska i Diana Blumenfeld. Wiera Gran brała udział w benefisach, jeden z nich odbył się na Dom Sierot Janusza Korczaka.

2 sierpnia 1942 roku wyszła z getta przez gmach sądów dzięki pomocy swego partnera Kazimierza Jezierskiego. Ukrywała się do końca wojny w Babicach jako jego żona.

Po wyjściu z getta Wiera Gran została oskarżona przez aktora i reżysera Jonasa Turkowa o kolaborację z okupantem (gestapo lub „trzynastką” – agenturą gestapo w warszawskim getcie). Wiązało się to a faktem, że „Muza getta” mogła być słuchana i uwielbiana głównie przez uprzywilejowaną część Żydów (kolaborantów, żydowskich policjantów). Dla innych, pozostających w skrajnej nędzy, lokale rozrywkowe były poza zasięgiem. Odtąd czarna legenda zdominowała życie artystki.

W listopadzie 1950 roku wyemigrowała do Izraela a rząd polski pozbawił ją polskiego obywatelstwa.

W Izraelu jednak dogoniły ją oskarżenia o współpracę z Niemcami. W lipcu 1952 r. wyjechała do Francji, gdzie występowała w hotelu Comodor i kabarecie Dinarzade.

Stała się gwiazdą piosenki francuskiej, zyskując uznanie widzów i krytyki. Śpiewała w teatrze Alhambra Maurice’a Chevaliera, współpracowała z Charlesem Aznavourem i Jacques’em Brelem, nagrywała francuski repertuar. W Londynie grała gościnnie w teatrze polonijnym Mariana Hemara i Feliksa Konarskiego (Ref-Rena).

Koncertowała w Szwecji, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Hiszpanii, Szwajcarii, Belgii, Meksyku.

Pod koniec 2006 roku Wiera Gran trafiła jako pensjonariuszka do domu polonijnego w Lailly-en-Val. Zmarła 19 listopada 2007 roku.

Polecamy:

• „Bądź moim Bogiem” (2007) – Remigiusz Grzela
• „Oskarżona: Wiera Gran” (2010) – Agata Tuszyńska

Na Warszawskim Szlaku Kobiet Wiera Gran jest postacią niezwykłą.

W styczniu odbywa się na spektakl Wiera Gran w Teatrze Kamienica.

„Twórcy spektaklu dokonują uważnej analizy psychiki artystki, łącząc spowiedź starszej kobiety ze wspomnieniami z pełnej blasków przeszłości. Przywoływane w czasie przedstawienia piosenki dopełniają barwny obraz artystki. „Wiera Gran” to opowieść o polskiej śpiewaczce i aktorce kabaretowej żydowskiego pochodzenia. O wielkiej, ale zapomnianej gwieździe estrady.

Ten kameralny spektakl, grany w Piwnicy Warsza, przenosi widza zarówno do nowojorskiej Carnegie Hall, koncertowych sal w Paryżu, Tel Awiwie, jak i do kawiarni warszawskiego getta Cafe Sztuka, gdzie niegdyś koncertowała Wiera Gran…”

Zdjęcie – Wiera Gran 1946.

O Alinie Janowskiej, pseudonim „Alina” i „Setka”, przypominamy podczas wirturowych spacerów w opowieściach o wojennej konspiracji i bohaterach Powstania Warszawskiego.

Nie lubiła skupiać się na wspominaniu o okupacyjnej przeszłości: o aresztowaniu w kwietniu 1942 roku za pomoc Żydom, o przesłuchiwaniach na alei Szucha, o 7-miesięcznym pobycie na Pawiaku i obawach przed wywózką do Oświęcimia. O udziale w Powstaniu Warszawskim, gdzie była łączniczką w batalionie „Kiliński”.

Uśmiechnięta, dowcipna, bardzo towarzyska, pragnęła z optymizmem patrzeć na ludzi i świat.

Mimo, że nie pochodziła z Warszawy, swoje dorosłe życie w dużej mierze spędziła tutaj. Była aktorką, piosenkarką i tancerką

Zagrała w wielu znanych filmach: „Zakazane piosenki” (1946 rok) „Podróż za jeden uśmiech” (1972 rok), „Rozmowy kontrolowane” (1991 rok), seriale „Wojna domowa” i „Złotopolscy” i wiele innych.

Grała w warszawskich teatrach: Teatrze Narodowym, w Teatrze Wojska Polskiego (późniejszy Dramatyczny), Teatrze Syrena, „Buffo”, gdzie pracowała nie tylko jako aktorka, ale również w charakterze reżysera i choreografa, w teatrze „Komedia”. Występowała również w kabarecie „Szpak” i „Podwieczorek przy mikrofonie”.

Miała przyjemność współpracy z najlepszymi artystami do których sama należała.

Była wieloletnią przewodnicząca Sekcji Estrady ZASP-u.

17 marca 2013 roku podczas 34 Przeglądu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu odbył się koncert „Urodziny Aliny. Benefis Aliny Janowskiej”, na którym świętowała jubileusz pracy artystycznej.

Alina Janowska cierpiała na chorobę Alzheimera.

Zmarła 13 listopada 2017 w Warszawie. Została pochowana w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera G-tuje-37).

Za swoja pracę i zasługi otrzymała wiele nagród i odznaczeń, w tym Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Partyzancki, Krzyż Armii Krajowej, Warszawski Krzyż Powstańczy, Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis oraz tytuł 706 Kawalera Orderu Uśmiechu w 2003 roku.

Zdjęcie – Alina Janowska na okładce dwutygodnika „Film” (nr 39, 1948)